Gasteizko lagun bat aurkitu nuen unibertsitatera bidean, ehungarren kale inguruan. Duela hogei bat urte bizi da hemen eta tarteka geratzen gara kafe bat hartzeko. Broadway aldean kafetegi on bat zegoela esan zidan, Silver moon, etxean egindako opilak dituztela bertan eta kafe goxoa.

New Yorkeko munduak

Gasteizko lagun bat

Metroan sartu naiz. Eseri egin naiz, albokoarekin aulki bateko tartea utzita. Neska bat da, kiroleko poltsa batekin. Hurrengo geltokian gizon talde bat sartu da. Dotore doaz. Jezarrita nagoenez, behetik gora begiratu ditut. Zapata lustratu berriak. Ongi plantxatutako galtzak. Jaka, eta buruan kapela. Zeintzuk izango diren galdetu diot neure buruari. Jakaren besaburuan ezkutu bat dute. New Yorkeko su-hiltzaileak. Zutik doaz, trenaren erdialdean, aulkirik ez dagoen lekuan. Biribilean, solasaldian daude. Ematen du ospakizun batera doazela.

Eta trena badoa aurrera

Iraila eta maiatza dira New Yorken hilabeterik gozoenak. Maiatzetik aurrera, ekaina eder da, baina sargori egiten ere hasten da. Irailaz gero, berriz, hotzak hasten dira, eta urriko hostoen larutzea eta gorritzea ikusgarri izanik ere, behin urria amaituta eguna laburtu egiten da eta tenperaturak zeharo jaitsi. Orduan, jendeak barrunbeetarako ohitura hartzen du, lagunekin geratu, afaldu edo, bakar bakarrik, liburu bat irakurtzeko.

Aintzirako urei begira

Biden presidenteak deitoratu berri du Texas eta Mexiko bitarteko mugan oraindik orain jazotakoa, non goardiak zaldi gainean ibili diren, lauhazka, errefuxiatuak harrapatzen. Haitiko goseak eta ezegonkortasunak bultzatuta Estatu Batuetan sartu nahi zutenak, hain zuzen. Karibeko jendea zaldiekin ehizatze horrek esklabutzako garairik latzenak gogora ekarri ditu Estatu Batuetan, eta askori eta askori jasangaitzak egin zaizkie irudiok. Kontuaren larritasunaz ohartuta, presidenteak salatu egin du goardien jokaera eta zigorrak agindu ditu horretan ibili zirenei. Gainera, esan du Haititik zetorren giza-olde horretako batzuk, milaka pertsona, dagoeneko Estatu Batuetan daudela, eta bizitzen geratzeko paperak bideratu dituztela.

Zalduneria mugan

2020 martxoaz geroztik ez da egon arte eszenikorik New Yorken. Irail honetan hasi dira. Hadestown musikala ikusteko aukera izan dut asteon. Badaude musikal ezagunak, urtez urte programatzen direnak, The Lion King, Cats, Operako mamua eta beste. Eta gero badaude generoa berritu ikusi nahi duten horiek, eta horietan aipagai dira Hamilton eta Hadestown. Hamilton-ek ezagun egin zuen haren sortzailea, Lin-Manuel Miranda. Azken urteotako musikalik esanguratsuena da, dudarik gabe. Alexander Hamilton politikari estatubatuarraren bizitza kontatzen du, baina desberdin, migrari baten ikuspegitik eta rap musikaz.

Teloiak gora!

Irailaren hamaikagarrena larunbata suertatu da aurten, dorre bikien erasotik hogei urtera. New Yorken, ostiral gauez etxetik ikusten genituen argizko dorre biki luzeak, hodeietan galtzen zirenak. Garai bateko zero orubetik zetorren argia. Gainontzeko etxe-orratzek, Empire State zaharrak eta berriagoek Estatu Batuetako banderaren koloreen argiak zituzten.

Larunbata hamaika

Aldatua aurkitu dugu hiria ekainean joan ginenetik. Kaleak jendez beteta daude, pandemia aurretik bezala ia, eta hori mundu osoko turistak falta direla. Unibertsitateetara ikasleak bueltatu dira, eta hortxe ikusten dira aldraz aldra, pozik, bizitza berri bati hasiera ematen. Broadway-n antzerkia ikusgai da eta Harlem-eko behebarruetan, berriz, betiko jazza. Dendetan eta tabernetan sartu ahal zara maskararik gabe, txertatua izanez gero hori bai, eta negozioetan txartelak daude esanez beharginak behar dituztela lanerako.

Back in New York

Hau izango da uda aurretik egiten dudan azken podcasta. Irailean ekingo diot berriz, gogotsu, baina orain atseden hartzeko garaia da. Maitasun askearen aldarria egiten den egunetik aurrera, ekainaren 28tik, Euskal Herrian izango gara uda osoan, ostean New Yorkera bueltatzeko. Urtebete Euskal Herrira joan gabe. Luze joan da, nekez. Saiatu ginen Gabonetan ostera egiten, baina ezinezkoa zen, gaitza gogor ari zen joka, eta mugak itxiak. New Yorken igaro genituen “neguko oporrak” eta urte berria hasi ere, han. Ezari ezarian, ilunbea argituz joan da. Urteak aldaketak ekarri zituen. Trump-ek galdu egin zituen hauteskundeak, txertaketa oso bizkor zabaldu zen, eta Floyd hildako polizia epaitu zuten. Gutxika gutxika, baikortasuna zabaltzen hasi da jendartean, lanerako aukera berriak daude, berriz zerotik hasteko gogoa.

Iraila arte lagunak

Alkatetzarako hauteskundeak izango dira, bihar, asteartearekin, New Yorken. Tira, zehatzagoak izateko, ez dira alkatetzarako hauteskundeak Alderdi Demokratako hautagaia aukeratzeko baino. Dena den, ikusita demokratek New Yorken duten indarra, bihar irabazten duenak erraz izango du alkatetza lortzea. Horregatik mundu guztiak hartzen ditu biharkoak alkatetzako hauteskunde gisa.

Alkate berria

Asiar jatorriko lagun batzuei gertatu zitzaien supermerkatuan. Adiskidea bere hiru seme-alabekin joan zen erosketak egitera. Han zebilen batek erdeinuz esan zion, “sasoia duzu suburbioetara joateko, ezta?”. Suburbioak New Yorken, inguruan dauden herri guztiak dira, hala New York estatuan nola aldameneko estatuetan. Luzaroko ideia izan da, seme-alabak badituzu, herri batera bizitzera joatea, etxetxo bat hartzea atzealdean lorategi batekin eta han bizitzea seme-alabak unibertsitatera joan arte.

Hezkuntzaren indarra

New Yorken Long Island izeneko irla erraldoiaren aurrean, Atlantikorago, badago beste bat txikiagoa, Fire Island. Bitxia da leku hura. Gaur egun, 50 kilometro luzera eta ehun eta laurehun metro bitarteko zabalera du. Baina hori ez da beti horrela izan. Ehun kilometroko luzera ere izan zuen garai batean. Baina ekaitzekin, hurakanekin, itxuraz aldatzen da. 2012ko Sandy hurakanak, esate baterako, bitan zatitu zuen uhartea. Eta gaur egun horrela dago, bi zatitan banatua eta partitua. Klima aldaketa dela eta, oso lurralde hauskorra beraz.

Fire uhartera bidaia

Eric Carlek esan omen zuen berak ez zuela nahi bere liburuak gurasoek hautatzea umeentzat, liburu dendara edo liburutegira joaten zirenean, berak nahi zuen umeek beraiek hautatzea. Eta benetan asmatu zuen horretan. Eric Carleren liburuek forma ez ohikoa dute, eta kolore biziak dituzte. Umeek, gurasoen laguntzarik gabe, irakurtzen jakin gabe ere, haren liburuak aukeratzen, ulertzen eta maitatzen dituzte. Gure etxean ere halaxe gertatu zen. Carleren beldar gosetia, The Very Hungry Caterpillar, haurren ohean egoten zen gauero, beraiekin batera egiten zuen lo, izara artean. Hostoak jan eta jan dabilen beldar koloretakoa, azkenean mitxeleta bihurtzen den arte.

Eric Carleren beldar koloretakoa

Franco ostean agertu ziren liburu-dendarien belaunaldia erretiratzen ari da. Beraiek gidatu gintuzten bizimodu berrira, tokia egin zioten euskaraz idatzitako literaturari eta literatura unibertsalean kalitatezko ziren lanak ere ezagutarazi zituzten gurean. Horietako bat izan da Ondarroako Zurru-murru liburu denda. Kale handian zabaldu zuen lehenengoz Balentinek denda txikia, orduan, alde zaharrean komertzioa zegoen garaian, ia dendarik gabeko gune bilakatu aurretik. Liburuak saldu ezezik tertuliak ere antolatzen ziren herriko kultura zaleekin, denda itxi eta ordu txikiak arte. Ez ziren liburuak izan bakarrik. Zurru-murruk pop eta rock kultura ekarri zuen Ondarroara, hantxe erosten baitziren biniloak, modernotasunaren kabi txikerra zen hura.

Liburudenda onaren garrantzia

Maiatzaren 13a mugarri izan da Estatu Batuetan pandemiaren aurkako borrokari dagokionez. CDC edo gaixotasunen kontrol eta prebentziorako erakunde federalak egun horretan adierazi zuen, hilabete asko eta gero, txertoa hartuta dutenek ez dutela beharrezkoa maskara erabiltzea. Ez kanpoaldean eta ezta barrualdean ere, salbuespenak salbu. Biden presidentea ere, lehen aldiz, muturrekorik gabe aurkeztu zen prentsaurrekora.

Maskararik gabe (edo)

Ukipena galdu dugu pandemiarekin, distantzia jarri dugu gu eta besteen artean. Eta ez pertsonen artean bakarrik. Dendetan ordaintzeko ere ukipenik gabeko gailuak jarri dituzte, txartela hurbilduz ordaintzeko, ala mugikorrarekin. Baita gure okindegian ere. Ogia eta goxoak saltzen ditu, bertan egindakoak, ekologikoak. Ilara luzeak izaten dira bertan, batez ere iluntzeetan. Lanetik etxera bueltan, hiritarrek nahi izaten dute eguna bukatu bixkotxa bat janez.

Ukipenik gabe

Euskaldunon egunkarian eta Berrian aritu nintzen astero zutabeak idazten. Zutabeak niretzako halako memoria-kutxa txikiak ziren. Eguneroko bizitzatik hartzen nituen gaiak, irudiak, eszenak. Idatzi eta gero, hantxe geratzen ziren gordeta, egunkariko kutxatxoan. Argazkiak ateratzea bezala zen, bizitzako une jakin bat jasotzen zuten. Orain berriz hasiko naiz zeregin berarekin, zuek kutxak zabaldu besterik ez duzue egin behar.

hubhopper

New Yorkeko munduak

hubhopper